مسائل علم نجوم . و . . . پس از ملاحظهء آنچه ياد شد ، توجه خوانندگان را به بعد فلسفى آثار مفيد جلب مىكنيم . مفيد در مسائل فلسفى و شناختهاى عقلى نيز ، تسلطى تا حد اجتهاد داشت . به هنگام بحث دربارهء يك مسئلهء فلسفى مىنگريم كه خود ، به صورتى مستقل ، به مسئله مىنگرد و نظر خويش را - همچون يك فيلسوف صاحبنظر - ابراز مىدارد ، حتى در طبيعيات . و از اينجاست كه به پاره‌اى از مسائل « علمى - فلسفى » نيز ، به اصطلاح امروز ، در آثار او ، بر مىخوريم . در ميان متكلمان بزرگ و علماى عقايد اسلام كم نيستند كسانى كه به حق بايد آنان را در شمار فلاسفه آورد ، مانند هشام - بن حكم ، ابو اسحاق و ابو سهل و ديگر نوبختيان ، سيّد مرتضى ، علامهء حلّى ، قاضى ابوبكر باقلانى . كسى كه آراء اين گونه متكلمان را در مسائل مختلف ، از جمله در طبيعيات ، ملاحظه كند ، زمينهء فلسفى نيرومندى در آنان و آن آراء مىبيند ، تا جايى كه آنان ، در مواردى ، تا حد يك فيلسوف صاحب دستگاه فلسفى نيز پيش مىآيند . و چنين به ذهن مىآيد ، كه پاره‌اى از ايشان اگر به فكر عرضهء يك « نظام فلسفى » مىافتادند ، به خوبى ، از عهده بر مىآمدند . از جملهء اين متكلمان ، با اوصافى كه ياد شد ، يكى شيخ مفيد است . بنابر اين ، كار مؤلف فاضل لبنانى ، شيخ عبد اللّه نعمه ، كه عده‌اى از متكلمان ، از جمله مفيد را ، در كتاب « فلاسفة الشيعهء »